DIE MINERALARTEN DES WALDVIERTELS

Systematische Übersicht

Andreas Thinschmidt

Aktualisierter Textauszug aus einem im Jahr 2008 erschienenen Artikel

 

Die vorliegende Übersicht der bisher bekannten Mineralarten des Waldviertels basiert auf den Erkenntnissen aus dem Forschungsprojekt Neubearbeitung der Mineralvorkommen und -fundstellen Niederösterreichs. Sie wurde im Buch "Waldviertel - Kristallviertel" veröffentlicht, das in der Schriftenreihe des Waldviertler Heimatbundes, Band 49 (März 2008), erschienen ist. Diese Liste wird laufend mit dem wachsenden Kenntnisstand des Projektes aktualisiert (aktueller Stand: Mai 2010). Darüber hinaus werden hier Fehler der Textformatierung, die sich während der Drucklegung eingeschlichen haben, korrigiert.

                                                                       

Alphabetische Übersicht

 

Synonyme, Varietätsnamen und veraltete Bezeichnungen

 


 

Erläuterungen zur Tabelle:

 

Chemische Formeln und systematische Reihung folgen dem LAPIS-Mineralienverzeichnis 2002, mit Ergänzungen aus www.mindat.org. Gruppen- und Reihennamen, Varietäten und Mineralgemenge sind in der Tabelle kursiv geschrieben (was in oben genannter Publikation leider unterblieben ist). Fragliche und vermutete, aber nicht eindeutig bestimmte Minerale sind mit einem Fragezeichen versehen. Einige Minerale werden noch weiter unterteilt, je nach Zusammensetzung (z. B. die Zeolithe). Da sie jedoch in der Mehrzahl der Fälle nicht genau analysiert sind, werden sie hier nicht näher aufgeschlüsselt und alle potentiell beteiligten Elemente in der chemischen Formel angeführt. Solche Minerale sind mit einem * versehen.

 

 

I. Elemente und Legierungen

 

KUPFER

Cu

kubisch

SILBER

Ag

kubisch, hexagonal

GOLD

Au

kubisch

WISMUT

Bi

trigonal

GRAPHIT

C

hexagonal, trigonal

SCHWEFEL

α-S

orthorhombisch

 

II. Sulfide und verwandte Verbindungen

 

BORNIT

Cu5FeS4

orthorhombisch

PENTLANDIT

(Ni,Fe)9S8

kubisch

SPHALERIT

α-ZnS

kubisch

CHALKOPYRIT

CuFeS2

tetragonal

TENNANTIT

(Cu,Fe)12As4S13

kubisch

TETRAEDRIT

(Cu,Fe)12Sb4S13

kubisch

GREENOCKIT

ß-CdS

hexagonal

CUBANIT

CuFe2S3

orthorhombisch

GALENIT

PbS

kubisch

ALABANDIN

α-MnS

kubisch

PYRRHOTIN

Fe0,85-1S

monoklin

COVELLIN

CuS

hexagonal

TOCHILINIT

(Fe0,9S)6 · 5 [(Mg,Fe)(OH)2]

monoklin / triklin

BISMUTHINIT

Bi2S3

orthorhombisch

PYRIT

FeS2

kubisch

COBALTIT

CoAsS

orthorhombisch

MARKASIT

FeS2

orthorhombisch

ARSENOPYRIT

FeAsS

monoklin

MOLYBDÄNIT

MoS2

hexagonal / trigonal

GALENOBISMUTIT

PbBi2S4

orthorhombisch

 

III. Halogenide

 

JODARGYRIT

AgJ

hexagonal

FLUORIT

CaF2

kubisch

PARATACAMIT

(Cu,Zn)2(OH)3Cl

trigonal

 

IV. Oxide und Hydroxide

 

EIS

H2O

hexagonal

CUPRIT

Cu2O

kubisch

ZINKIT

(Zn,Mn)O

hexagonal

TENORIT

CuO

monoklin

SPINELL

MgAl2O4

kubisch

Pleonast

eisenhaltiger Spinell

HERCYNIT

FeAl2O4

kubisch

Picotit

chrom- und magnesiumhaltiger Hercynit

MAGNETIT

FeFe2O4

kubisch

CHROMIT

(Fe,Mg)Cr2O4

kubisch

MINIUM (?)

Pb2PbO4

hexagonal

CHRYSOBERYLL

BeAl2O4

orthorhombisch

KORUND

Al2O3

trigonal

Rubin

roter Korund

 

Saphir

blauer Korund

 

HÄMATIT

α-Fe2O3

trigonal

ILMENIT

FeTiO3

trigonal

PYROPHANIT

MnTiO3

trigonal

ECANDREWSIT

(Zn,Fe,Mn)TiO3

trigonal

QUARZ

SiO2

trigonal

Achat

farbig gebänderter, feinkristalliner Quarz

Amethyst

violetter Quarz

Bergkristall

klarer, farbloser Quarz

Carneol

gelber bis roter, feinkristalliner Quarz

Chalcedon

traubiger, feinkristalliner Quarz

Citrin

klarer, gelber Quarz

Eisenkiesel

durch Eisenoxide rot gefärbter Quarz

Flint (Feuerstein) (?)

feinkörnig-dichter, mit Opal durchsetzter Quarz

Hornstein

farbiger, feinkörnig-dichter Quarz

Jaspis

farbiger, feinkörnig-dichter Quarz

Kappenquarz

zonar gebauter Quarz mit abhebbarer Kristallspitze

Milchquarz

trüber, milchigweißer Quarz

Morion

dunkel-rauchbrauner bis braunschwarzer Quarz

Onyx

schwarz-weiß gebänderter, feinkristalliner Quarz

Plasma

lauchgrüner, feinkörnig-dichter Quarz

Rauchquarz

rauchfarbener Quarz

Rosenquarz

rosafarbener, derber Quarz

Sardonyx

braun- bis schwarz-weiß gebänderter, feinkristalliner Quarz

TRIDYMIT

SiO2

monoklin

CRISTOBALIT

SiO2

tetragonal

OPAL

SiO2 · n H2O

amorph

Dendritenopal

Opal mit braunen bis schwarzen, bäumchenartig verästelten Einschlüssen

Holzopal (Xylolith)

verkieseltes Holz

Hyalit

klarer, farbloser Opal (Glasopal, Wasseropal)

Menilitopal

verkieselte Diatomit- bzw. Kieselgurlagen

Milchopal

trüber, milchigweißer Opal

RUTIL

TiO2

tetragonal

Sagenit

gitterförmig verwachsener Rutil

MANGANOMELAN

Gemenge aus Mangan-Oxiden und -Hydroxiden

WAD

Gemenge aus Mangan-Oxiden

PYROLUSIT

ß-MnO2

tetragonal

KASSITERIT

SnO2

tetragonal

TODOROKIT

(Mn,Ca,Na)(Mn,Mg,Mn)6O12 · 3-4,5 H2O

monoklin

ANATAS

TiO2

tetragonal

BROOKIT

TiO2

orthorhombisch

WOLFRAMIT

(Fe,Mn)WO4; Glied der Mischungsreihe Ferberit - Hübnerit

monoklin

WOLFRAMO-IXIOLITH

(Fe,Mn,Nb)(Nb,W,Ta)O4

monoklin

COLUMBIT

(Fe,Mn)(Nb,Ta)2O6; Glied der Mischungsreihe Ferrocolumbit - Manganocolumbit

orthorhombisch

FERROCOLUMBIT

FeNb2O6; wird auch (Ferro-)Niobit genannt

orthorhombisch

EUXENIT-(Y)

(Y,Ca,Ce,U,Th)(Nb,Ta,Ti)2O6

orthorhombisch

THORIANIT

ThO2

kubisch

URANINIT

UO2

kubisch

NORDSTRANDIT

Al(OH)3

triklin

GIBBSIT

γ-Al(OH)3

monoklin

BRUCIT

Mg(OH)2

trigonal

MEIXNERIT

Mg6Al2(OH)18 · 4 H2O

trigonal

DIASPOR

α-AlO(OH)

orthorhombisch

GOETHIT

α-FeO(OH)

orthorhombisch

LEPIDOKROKIT

γ-FeO(OH)

orthorhombisch

LIMONIT

Gemenge aus Eisen-Oxihydroxiden

MANGANIT

γ-MnO(OH)

monoklin

 

V. Karbonate und verwandte Verbindungen

 

CALCIT

Ca[CO3]

trigonal

Blätterspat / Papierspat

dünntafeliger Calcit

Doppelspat

wasserklarer Calcitrhomboeder

Kanonenspat

säuliger, pseudohexagonaler Calcit

MAGNESIT

Mg[CO3]

trigonal

Gelmagnesit

feinkörnig-dichter, oft kieselsäurehaltiger Magnesit

SIDERIT

Fe[CO3]

trigonal

Pistomesit

magnesiumhaltiger Siderit

Sideroplesit

magnesiumhaltiger Siderit

RHODOCHROSIT

Mn[CO3]

trigonal

SMITHSONIT

Zn[CO3]

trigonal

DOLOMIT

CaMg[CO3]2

trigonal

Geldolomit ("Gurhofian")

feinkörnig-dichter, oft kieselsäurehaltiger Dolomit

ANKERIT

Ca(Fe,Mg,Mn)[CO3]2

trigonal

HUNTIT

CaMg3[CO3]4

trigonal

ARAGONIT

Ca[CO3]

orthorhombisch

Eisenblüte

korallenförmig verästelter Aragonit

CERUSSIT

Pb[CO3]

orthorhombisch

AZURIT

Cu3[OH/CO3]2

monoklin

MALACHIT

Cu2[(OH)2/CO3]

monoklin

HYDROZINKIT

Zn5[(OH)3/CO3]2

monoklin

SYNCHISIT *

Ca(Ce,La,Nd,Y)[F/(CO3)2]

monoklin / trigonal

BISMUTIT (?)

(BiO)2[CO3]

tetragonal

HYDROMAGNESIT

Mg5[OH/(CO3)2]2 · 4 H2O

monoklin

DYPINGIT

Mg5[OH/(CO3)2]2 · 5 H2O

monoklin

SJÖGRENIT

Mg6Fe2[(OH)16/CO3] · 4 H2O

hexagonal

HYDROTALKIT

Mg6Al2[(OH)16/CO3] · 4 H2O

trigonal

PYROAURIT

Mg6Fe2[(OH)16/CO3] · 4 H2O

trigonal

 

VI. Sulfate und verwandte Verbindungen

 

COELESTIN (?)

Sr[SO4]

orthorhombisch

BARYT

Ba[SO4]

orthorhombisch

BROCHANTIT

Cu4[(OH)6/SO4]

monoklin

ALUNIT

KAl3[(OH)6/(SO4)2]

trigonal

NATROJAROSIT

NaFe3[(OH)6/(SO4)2]

trigonal

JAROSIT

KFe3[(OH)6/(SO4)2]

trigonal

HYDRONIUM-JAROSIT

(H3O)Fe3[(OH)6/(SO4)2]

trigonal

PLUMBOJAROSIT

Pb0,5Fe3[(OH)6/(SO4)2]

trigonal

SZOMOLNOKIT

Fe[SO4] · H2O

monoklin

ROZENIT

Fe[SO4] · 4 H2O

monoklin

CHALKANTHIT

Cu[SO4] · 5 H2O

triklin

HEXAHYDRIT

Mg[SO4] · 6 H2O

monoklin

MELANTERIT

Fe[SO4] · 7 H2O

monoklin

EPSOMIT

Mg[SO4] · 7 H2O

orthorhombisch

COQUIMBIT

Fe2[SO4]3 · 9 H2O

trigonal

PARACOQUIMBIT

Fe2[SO4]3 · 9 H2O

hexagonal

ALUNOGEN

Al2[SO4]3 · 17 H2O

triklin

RÖMERIT

FeFe2[SO4]4 · 14 H2O

triklin

PICKERINGIT (?)

MgAl2[SO4]4 · 22 H2O

monoklin

HALOTRICHIT

FeAl2[SO4]4 · 22 H2O

monoklin

GIPS

Ca[SO4] · 2 H2O

monoklin

FIBROFERRIT

Fe[OH/SO4] · 5 H2O

trigonal

FELSÖBÁNYAIT

Al4[(OH)10/SO4] · 5 H2O

monoklin

COPIAPIT

FeFe4[(OH)2/(SO4)6] · 20 H2O

triklin

MAGNESIOCOPIAPIT

MgFe4[(OH)2/(SO4)6] · 20 H2O

triklin

ALUMINOCOPIAPIT

Al0,7Fe4[(OH)2/(SO4)6] · 20 H2O

triklin

ETTRINGIT

Ca6Al2[(OH)12/(SO4)3] · 26 H2O

trigonal

METAVOLTIN

K2Na6(Fe,Cu,Zn)Fe6[(OH)4/(SO4)12] · 6 H2O

trigonal

SLAVIKIT

NaMg2Fe5[(OH)6/(SO4)7] · 33 H2O

trigonal

SCHEELIT

Ca[WO4]

tetragonal

 

VII. Phosphate und verwandte Verbindungen

 

GRAFTONIT

(Fe,Mn,Ca)3[PO4]2

monoklin

XENOTIM-(Y)

Y[PO4]

tetragonal

MONAZIT *

(Ce,La,Nd,Sm,Th)[PO4]

monoklin

Cheralith

calciumreicher Monazit

TRIPLIT

(Mn,Fe,Mg,Ca)2[(F,OH)/PO4]

monoklin

CRANDALLIT

CaAl3[(OH)6/PO3(OH)/PO4]

trigonal

 

APATIT

Mineralgruppe

FLUORAPATIT

Ca5[F/(PO4)3]

hexagonal

Karbonat-Fluorapatit (?)

Ca5[(F,O)/(PO4,CO3)3]

HYDROXYLAPATIT

Ca5[OH/(PO4)3]

hexagonal

Karbonat-Hydroxylapatit (?)

Ca5[(OH,O)/(PO4,CO3)3]

 

PYROMORPHIT

Pb5[Cl/(PO4)3]

hexagonal

METAVARISCIT

Al[PO4] · 2 H2O

monoklin

VARISCIT

Al[PO4] · 2 H2O

orthorhombisch

VIVIANIT

Fe3[PO4]2 · 8 H2O

monoklin

BRUSHIT

Ca[PO3(OH)] · 2 H2O

monoklin

BERAUNIT

FeFe5[(OH)5/(PO4)4] · 6 H2O

monoklin

NATRODUFRENIT

Na0,5-1(Fe,Fe)(Fe,Al)5[(OH)6/(PO4)4] · 2 H2O

monoklin

TÜRKIS

Cu(Al,Fe)6[(OH)4/(PO4)2]2 · 4 H2O

triklin

SAMPLEIT

NaCaCu5[Cl/(PO4)4] · 5 H2O

orthorhombisch

DELVAUXIT

(Ca,Mg)(Fe,Al)4[(OH)4/(PO4,SO4,CO3)]2 · 4-6 H2O

amorph

AUTUNIT

Ca[UO2/PO4]2 · 10-12 H2O

tetragonal

URANOCIRCIT

Ba[UO2/PO4]2 · 10 H2O

tetragonal

META-AUTUNIT

Ca[UO2/PO4]2 · 6-8 H2O

tetragonal

META-URANOCIRCIT

Ba[UO2/PO4]2 · 8-6 H2O

tetragonal / monoklin

 

VIII. Silikate

 

PHENAKIT

Be2[SiO4]

trigonal

 

OLIVIN

Mineralgruppe

FORSTERIT

Mg2[SiO4]

orthorhombisch

Olivin

(Mg,Fe)2[SiO4]; Glied der Mischungsreihe Forsterit - Fayalit; auch Mineralgruppe

Pilit

tw. in Amphibole umgewandelter Olivin (veralteter Name)

 

GRANAT

Mineralgruppe

PYROP

Mg3Al2[SiO4]3

kubisch

ALMANDIN

Fe3Al2[SiO4]3

kubisch

SPESSARTIN

Mn3Al2[SiO4]3

kubisch

GROSSULAR

Ca3Al2[SiO4]3

kubisch

Hessonit

eisenhaltiger Grossular

HIBSCHIT

Ca3Al2[(OH)6-1/(SiO4)1,5-2,5]

kubisch

ANDRADIT

Ca3Fe2[SiO4]3

kubisch

Topazolith

aluminiumhaltiger Andradit

 

ZIRKON

Zr[SiO4]

tetragonal

SILLIMANIT

Al2[O/SiO4]

orthorhombisch

ANDALUSIT

Al2[O/SiO4]

orthorhombisch

KYANIT

Al2[O/SiO4]

triklin

TOPAS

Al2[(F,OH)2/SiO4]

orthorhombisch

STAUROLITH

(Fe,Mg,Zn)1,5-2Al9[O6/(OH,O)2/(SiO4)4]

monoklin

KLINOHUMIT

(Mg,Fe)9[(F,OH)2/(SiO4)4]

monoklin

TITANIT

CaTi[O/SiO4]

monoklin

Sphen

verzwillingter Titanit in alpinotypen Klüften

DUMORTIERIT

Al6,5-7[(O,OH)3/BO3/(SiO4)3]

orthorhombisch

BERTRANDIT

Be4[(OH)2/Si2O7]

orthorhombisch

HEMIMORPHIT

Zn4[(OH)2/Si2O7] · H2O

orthorhombisch

 

AXINIT

Mineralgruppe

MAGNESIO-AXINIT

Ca2MgAl2B[O/OH/(Si2O7)2]

triklin

FERRO-AXINIT

Ca2FeAl2B[O/OH/(Si2O7)2]

triklin

MANGANAXINIT

Ca2MnAl2B[O/OH/(Si2O7)2]

triklin

 

LAWSONIT

CaAl2[(OH)2/(Si2O7)] · H2O

orthorhombisch

KLINOZOISIT

Ca2(Al,Fe)Al2[O/OH/SiO4/Si2O7]

monoklin

EPIDOT

Ca2(Fe,Al)Al2[O/OH/SiO4/Si2O7]

monoklin

PIEMONTIT

Ca2(Mn,Fe)(Al,Mn)2[O/OH/SiO4/Si2O7]

monoklin

ALLANIT *

Ca(Ce,La,Y)(Fe,Mn)(Al,Fe)2[O/OH/SiO4/Si2O7]

monoklin

ZOISIT

Ca2Al3[O/OH/SiO4/Si2O7]

orthorhombisch

Thulit

manganhaltiger Zoisit

PUMPELLYIT *

Ca2(Fe,Mg,Fe,Mn)(Al,Fe,Mn)2[(OH,O)2/SiO4/Si2O7] · H2O

monoklin

VESUVIAN

Ca19(Mg,Fe,Ti,Mn)4Al9[(OH,F)10/(SiO4)10/(Si2O7)4]

tetragonal

BERYLL

Be3Al2[Si6O18]

hexagonal

Aquamarin

blauer Beryll

CORDIERIT

Mg2Al3[AlSi5O18]

orthorhombisch

Pinit

Muskovit-Pseudomorphose nach Cordierit

SEKANINAIT

(Fe,Mg)2Al3[AlSi5O18]

orthorhombisch

 

TURMALIN

Mineralgruppe

ROSSMANIT

Na<0,5(Al,Li,Mn)3Al6[(OH)4/(BO3)3/Si6O18]

trigonal

ELBAIT

Na(Li,Al)3Al6[(OH,F)4/(BO3)3/Si6O18]

trigonal

Rubellit

rosaroter Elbait

DRAVIT

NaMg3Al6[(OH)4/(BO3)3/Si6O18]

trigonal

SCHÖRL

NaFe3(Al,Fe)6[(OH)4/(BO3)3/Si6O18]

trigonal

OLENIT

Na0,5-1Al3Al6[(O,OH)4/BO3)3/Si6O18]

trigonal

BUERGERIT

NaFe3Al6[F/O3/(BO3)3/Si6O18]

trigonal

UVIT

Ca(Mg,Fe)3MgAl5[(OH,F)4/(BO3)3/Si6O18]

trigonal

 

MILARIT

KCa2AlBe2[Si12O30] · H2O

hexagonal

 

PYROXENE

Mineralgruppe

KLINOPYROXENE

Mineralreihe

DIOPSID

CaMg[Si2O6]

monoklin

Chromdiopsid

chromhaltiger Diopsid

Diallag

aluminium- und eisenhaltiger Diopsid

 

Fassait

eisen- und aluminiumhaltiger Diopsid

 

Kokkolith

eisenreicher Diopsid (veralteter Name)

Salit

eisenhaltiger Diopsid

HEDENBERGIT

CaFe[Si2O6]

monoklin

Ferrosalit

magnesiumhaltiger Hedenbergit

AUGIT

(Ca,Na)(Mg,Fe,Al,Fe,Ti)[(Si,Al)2O6]

monoklin

OMPHACIT

(Ca,Na)(Mg,Al)[Si2O6]

monoklin

ORTHOPYROXENE

Mineralreihe

ENSTATIT

Mg2[Si2O6]

orthorhombisch

Bronzit

eisenhaltiger Enstatit

(ORTHO-) FERROSILIT

Fe2[Si2O6]

orthorhombisch

Hypersthen

magnesiumhaltiger (Ortho-) Ferrosilit

 

AMPHIBOLE

Mineralgruppe

KLINOAMPHIBOLE

Mineralreihe

CUMMINGTONIT

(Mg,Fe)7[OH/Si4O11]2

monoklin

MAGNESIO-ARFVEDSONIT

(Na,K)Na2(Mg,Fe)4Fe[(OH,F)/Si4O11]2

monoklin

Anophorit

calcium- und titanhaltiger Magnesio-Arfvedsonit

RICHTERIT

(Na,K)(Ca,Na)2(Mg,Mn,Fe)5[(OH,F)/Si4O11]2

monoklin

KATOPHORIT

Na2Ca(Fe,Mg)4(Al,Fe)[OH/AlSi3O11]2

monoklin

TREMOLIT

Ca2Mg5[(OH,F)/Si4O11]2

monoklin

AKTINOLITH

Ca2(Mg,Fe)5[OH/Si4O11]2

monoklin

Amiant

haarförmiger Aktinolith in alpinotypen Klüften

Bergleder / -holz / -kork

lederartiger Aktinolith, Antigorit oder Palygorskit

Byssolith

haarförmiger Aktinolith in alpinotypen Klüften (veralteter Name)

Smaragdit

gering chromhaltiger Aktinolith (veralteter Name)

FERRO-AKTINOLITH

Ca2(Fe,Mg)5[OH/Si4O11]2

monoklin

HORNBLENDE

Ca2(Mg,Fe)4(Al,Fe)[(OH,F)2/Al0,5Si3,5O11]2

monoklin

EDENIT

NaCa2(Mg,Fe)5[OH/Al0,5Si3,5O11]2

monoklin

FERRO-EDENIT

NaCa2(Fe,Mg)5[OH/Al0,5Si3,5O11]2

monoklin

PARGASIT

NaCa2(Mg,Fe)4Al[(OH,F)/AlSi3O11]2

monoklin

FERROPARGASIT

NaCa2(Fe,Mg)4Al[OH/AlSi3O11]2

monoklin

ORTHOAMPHIBOLE

Mineralreihe

ANTHOPHYLLIT

(Mg,Fe)7[OH/Si4O11]2

orthorhombisch

URALIT

Pseudomorphose von Amphibol nach Pyroxen

 

WOLLASTONIT

Ca3[Si3O9]

monoklin / triklin

BAVENIT

Ca4Al2Be2[(OH)2/Si9O26]

orthorhombisch

PREHNIT

Ca2Al[(OH)2/AlSi3O10]

orthorhombisch

AMSTALLIT

CaAl[(OH)2/AlSi3O8(OH)2] · H2O

monoklin

APOPHYLLIT *

(K,Na)Ca4[(F,OH)/(Si4O10)]2 · 8 H2O; auch Mineralgruppe

tetragonal

PYROPHYLLIT

Al2[(OH)2/Si4O10]

triklin / monoklin

TALK

Mg3[(OH)2/Si4O10]

triklin / monoklin

 

GLIMMER

Mineralgruppe

PARAGONIT

NaAl2[(OH)2/AlSi3O10]

monoklin

MUSKOVIT

KAl2[(OH,F)2/AlSi3O10]

trigonal / monoklin

Phengit

siliciumreicher Muskovit

BIOTIT

K(Mg,Fe,Mn)3[(OH,F)2/(Al,Fe,Ti)Si3O10]

monoklin

Anomit

Biotitvarietät (veraltete Bezeichnung)

PHLOGOPIT

KMg3[(F,OH)2/AlSi3O10]

monoklin

EPHESIT

NaLiAl2[(OH)2/Al2Si2O10]

triklin

MARGARIT

CaAl2[(OH)2/Al2Si2O10]

monoklin

HYDROBIOTIT

Mischstruktur aus Glimmern und Tonmineralen

LEPIDOLITH

lithiumhaltiger Hellglimmer

SERIZIT

feinschuppiger Hellglimmer

 

SMEKTIT

Sammelname für quellfähige Tonminerale; auch Mineralgruppe

ILLIT

K0,7(Al,Mg,Fe)2[(OH)2/(Al,Si)Si3O10]

monoklin

TOSUDIT

(Na,Ca0,5,K)0,3(Mg,Fe)5(Al,Fe,Mg)2-3Al[(OH)5/(Si,Al)4O10]2 · 2-4 H2O

monoklin

MONTMORILLONIT

(Na,Ca0,5)0,3(Al,Mg)2[(OH)2/Si4O10] · 4 H2O

monoklin

NONTRONIT

(Na,Ca0,5)0,3Fe2[(OH)2/(Si,Al)4O10] · 4 H2O

monoklin

SAPONIT

(Ca0,5,Na)0,3(Mg,Fe)3[(OH)2/(Si,Al)Si3O10] · 4 H2O

monoklin

PIMELIT (?)

(Ca0,5,Na)0,3(Ni,Mg)3[(OH)4/(Si,Al)4O10] · 4 H2O

monoklin

STEVENSIT

(Na,Ca0.5)0.3Mg3[(OH)4/Si4O10] · 2 H2O

monoklin

VERMICULIT

(Mg0,5,Ca0,5,Na,K)0,7(Mg,Fe,Al)3[(OH)2/(Al,Si)2Si2O10] · 4 H2O

monoklin

 

CHLORIT

Mineralgruppe

KLINOCHLOR

(Mg,Fe)5Al[(OH)8/AlSi3O10]

monoklin

Leuchtenbergit

eisenarmer Klinochlor

Pennin

magnesiumreicher Klinochlor

Rhipidolith

eisenreicher Klinochlor

Sheridanit

aluminiumreicher Klinochlor

BAILEYCHLOR

(Zn,Fe,Al,Mg)6[(OH)8/(Al,Si)Si3O10]

triklin

 

KAOLINIT

Al4[(OH)8/Si4O10]

triklin

HALLOYSIT-10Å

Al4[(OH)8/Si4O10] · 4 H2O

monoklin

HALLOYSIT-7Å

Al4[(OH)8/Si4O10]; wird auch Metahalloysit genannt

monoklin

 

SERPENTIN

Mineralgruppe

CHRYSOTIL

(Klino-, Ortho-, Para-)

Mg6[(OH)8/Si4O10]

monoklin / orthorhombisch / triklin

Bergleder / -holz / -kork

lederartiger Aktinolith, Antigorit oder Palygorskit

ANTIGORIT

(Mg,Fe)6[(OH)8/Si4O10]

monoklin

LIZARDIT

Mg6[(OH)8/Si4O10]

hexagonal / trigonal

CRONSTEDTIT

Fe4Fe2[(OH)8/Fe2Si2O10]

hexagonal / triklin

 

PALYGORSKIT

(Mg,Al)2[OH/Si4O10] · 4 H2O

monoklin

Bergleder / -holz / -kork

lederartiger Aktinolith, Antigorit oder Palygorskit

SEPIOLITH

Mg4[(OH)2/Si6O15] · 6 H2O

orthorhombisch

Meerschaum (?)

feinkristallin-dichter Sepiolith

RHODESIT (?)

K2Na2Ca4[Si16O38] · 12 H2O

orthorhombisch

 

FELDSPÄTE

Mineralgruppe

KALIFELDSPÄTE

Mineralreihe

MIKROKLIN

K[AlSi3O8]

triklin

Amazonit

blauer oder grüner Mikroklin mit geringem Bleigehalt

Perthit

Mikroklin mit faserig-lamellaren Entmischungen von Albit

ORTHOKLAS

K[AlSi3O8]

monoklin

Adular

pseudorhomboedrischer Orthoklas in alpinotypen Klüften

Mondstein

Orthoklas mit blauweißem Schillereffekt

PLAGIOKLASE

Mineralreihe

ALBIT

Na[AlSi3O8]

triklin

Antiperthit

Albit mit faserig-lamellaren Entmischungen von Mikroklin

Cleavelandit

dünnblättriger Albit

Periklin

verzwillingter Albit in alpinotypen Klüften

OLIGOKLAS

(Na,Ca)[(Si,Al)2Si2O8]

triklin

ANDESIN

(Na,Ca)[(Al,Si)2Si2O8]

triklin

LABRADORIT

(Ca,Na)[(Al,Si)2Si2O8]

triklin

BYTOWNIT

(Ca,Na)[(Al,Si)2Si2O8]

triklin

ANORTHIT

Ca[Al2Si2O8]

triklin

 

DANALITH

Fe8[S2/Be6Si6O24]

kubisch

HELVIN

Mn8[S2/Be6Si6O24]

kubisch

 

SKAPOLITH

Mineralreihe

MARIALITH

Na4[Cl/Al3Si9O24]

tetragonal

Dipyr

Marialith mit Mejonit-Anteil

MEJONIT

Ca4[CO3/Al6Si6O24]

tetragonal

Mizzonit

Mejonit mit Marialith-Anteil

 

ZEOLITHE

Mineralgruppe

NATROLITH

Na2[Al2Si3O10] · 2 H2O

orthorhombisch / monoklin

THOMSONIT *

Na(Ca,Sr)2[Al5Si5O20] · 6-7 H2O

orthorhombisch

MORDENIT

(Ca,Na2,K2)[AlSi5O12]2 · 7 H2O

orthorhombisch / monoklin

LAUMONTIT

Ca[Al2Si4O12] · 3-4,5 H2O

monoklin

HEULANDIT *

(Ca0,5,Na,K,Ba0,5,Mg0,5,Sr0,5)3[Al3Si9O24] · 7-8 H2O

monoklin

KLINOPTILOLITH * (?)

(Ca0,5,Na,K,Mg0,5,Sr0,5)3[Al2Si10O24] · 7 H2O

monoklin

STILBIT *

(Ca0.5,Na,K)3[Al3Si9O24] · 9 H2O

monoklin

STELLERIT

Ca[Al2Si7O18] · 7 H2O

orthorhombisch

COWLESIT

Ca[Al2Si3O10] · 5-6 H2O

orthorhombisch

GISMONDIN

Ca2[Al4Si4O16] · 9 H2O

monoklin

PHILLIPSIT *

(Ca0,5,K,Na,Ba0,5,Sr0,5)4-7[Al4-7Si12-9O32] · 12 H2O

monoklin

HARMOTOM

(Ba,Na2,K2)[Al2Si6O16] · 6 H2O

monoklin

Wellsit

Glied der Mischungsreihe Harmotom - Phillipsit-Ca

CHABASIT *

(Ca,K2,Na2)[Al2Si4O12] · 6 H2O

trigonal / hexagonal

Phakolith

verzwillingter Chabasit mit gekrümmten Flächen

GMELINIT *

(Ca,Na2,K2,Sr)[Al2Si4O12]2 · 5,5 H2O

hexagonal

LEVYN * (?)                        

(Ca0,5,Na,K)2[Al2Si4O12] · 5,5 H2O

trigonal

OFFRETIT (?)                     

KCaMg[Al5Si13O36] · 16 H2O

hexagonal

ANALCIM

Na2[Al2Si4O12] · 2 H2O

kubisch / tetragonal

 

IX. Organische Verbindungen

 

BERNSTEIN (?)

(C,H,O)

amorph

URICIT

C5H4N4O3

monoklin

 

zum Inhaltsverzeichnis
zur Hauptseite
zur Stichwortsuche


© Andreas Thinschmidt

Stand: 8.5.2010